Blog

Monika Chrapi艅ska-Krupa - Artyku艂y

zaburzenia osobowo艣ci

Zaburzenia osobowo艣ci – co to jest, jak zdiagnozowa膰, jak leczy膰?

Zaburzenia osobowo艣ci s膮 popularnym problemem spo艂ecznym i dosi臋gaj膮 os贸b w r贸偶nym wieku. Bardziej sk艂onne do wyst臋powania dysfunkcji s膮 osoby, kt贸re na wczesnym etapie 偶ycia dozna艂y odrzucenia, prze偶y艂y traum臋 lub mia艂y z艂e wzorce p艂yn膮ce ze 艣rodowiska, w kt贸rym si臋 wychowywa艂y. Nie bez znaczenia s膮 obci膮偶enia genetyczne. Cz臋sto problem pojawia si臋 w czasie intensywnego wzrostu (dojrzewania) i po jego zako艅czeniu. Wcze艣niej szereg dysfunkcji mo偶na wyt艂umaczy膰 np. rozwijaj膮cym si臋 uk艂adem nerwowym, podczas kt贸rego psychika ludzka nadal si臋 kszta艂tuje.

Kiedy mo偶na uzna膰, 偶e dana osoba cierpi na zaburzenia osobowo艣ci? Samodzielne postawienie diagnozy jest niemo偶liwe, dlatego lepiej skonsultowa膰 si臋 ze specjalist膮. Je偶eli potencjalny problem dotyczy osoby w m艂odym wieku, np. dziecka w wieku szkolnym czy nastolatka warto te偶 skonsultowa膰 si臋 z jego nauczycielami i psychologiem. Ich spostrze偶enia s膮 cenne, bo daj膮 obraz tego, jak cz艂owiek zachowuje si臋 w 艣rodowisku r贸wie艣niczym.

Spis tre艣ci:

Zaburzenia osobowo艣ci 鈥 co to?

Objawy zaburze艅 osobowo艣ci

Zaburzenia osobowo艣ci 鈥 rodzaje

Poradnia psychologiczna w Wo艂ominie 鈥 leczenie zaburze艅 osobowo艣ci

Zaburzenia osobowo艣ci 鈥 co to?

Aby lepiej zrozumie膰, czym s膮 zaburzenia osobowo艣ci, trzeba pozna膰 odpowied藕 na pytanie 鈥 czym jest osobowo艣膰? W ten spos贸b okre艣lamy zbi贸r cech fizycznych oraz psychicznych, dyspozycje, sk艂onno艣ci danej osoby. W du偶ej mierze s膮 one wrodzone, ale przez lata kszta艂tuj膮 si臋 pod wp艂ywem otoczenia, w jakim cz艂owiek 偶yje, ludzi, jakimi si臋 otacza, wychowania, jakie otrzymuje. Niekt贸re ewoluuj膮, inne pozostaj膮 na niskim poziomie, odbiegaj膮cym od tego, jaki prezentuje wi臋kszo艣膰 spo艂ecze艅stwa.

Pierwsze niepokoj膮ce symptomy mo偶na odebra膰 w p贸藕nym dzieci艅stwie oraz w wieku m艂odzie艅czym. Jednak zdarza si臋, 偶e s膮 one bagatelizowane albo daj膮 o sobie zna膰 dopiero po przekroczeniu progu doros艂o艣ci. Wtedy ju偶 trudno usprawiedliwia膰 dysharmonijne postawy burz膮 hormonaln膮 czy m艂odzie艅czym buntem.

Je偶eli podejrzewasz, 偶e Ty lub bliska Ci osoba cierpi na zaburzenia osobowo艣ci, to skonsultuj swoje obawy z poradni膮 psychologiczn膮 w Wo艂ominie. Pracuj膮cy tu terapeuci specjalizuj膮 si臋 w diagnozowaniu problemu, ale te偶 pomagaj膮 swoim pacjentom osi膮gn膮膰 i utrzyma膰 r贸wnowag臋. Dzi臋ki terapii mo偶liwe jest odzyskanie spokoju, komfortu i rado艣ci 偶ycia, a tak偶e normalne funkcjonowanie w spo艂ecze艅stwie.

Objawy zaburze艅 osobowo艣ci

Objawy zaburze艅 osobowo艣ci s膮 r贸偶ne i zale偶膮 od tego, jakim typem jest dana osoba 鈥 czy przejawia irracjonalne l臋ki, jest aspo艂eczna, mocno niesamodzielna, trzyma si臋 sztywnych regu艂 lub przeciwnie, 偶yje w 艣wiecie, w kt贸rym 偶adne zasady zdaj膮 si臋 jej nie dotyczy膰.

Objawy zaburze艅 osobowo艣ci, kt贸re powinny wzbudzi膰 czujno艣膰 i by膰 podstaw膮 do rozszerzenia diagnostyki to:

  • dysharmonijne postawy, skrajne zachowania 鈥 wra偶enie, 偶e dana osoba nie do ko艅ca kontroluje swoje dzia艂ania, nie zawsze umie je racjonalnie wyt艂umaczy膰, zachowuje si臋 przesadnie wzgl臋dem sytuacji, kt贸ra mia艂a miejsce,
  • niepokoj膮ce objawy nie s膮 jednorazowe i nie maj膮 znamion epizod贸w. S膮 d艂ugofalowe, o intensywnym przebiegu,
  • brak podporz膮dkowania si臋 normom spo艂ecznym, niezwracanie uwagi na uczucia innych, niebranie odpowiedzialno艣ci za swoje zachowanie, niewystarczaj膮cy poziom empatii wzgl臋dem innych os贸b,
  • eskalacja problem贸w w wieku szkolnym i nastoletnim, kt贸re utrzymuj膮 si臋 i nasilaj膮 a偶 do czasu osi膮gni臋cia dojrza艂o艣ci,
  • z艂e samopoczucie 鈥 zar贸wno psychiczne (hu艣tawki nastroj贸w, popadanie w skrajno艣ci, sk艂onno艣膰 do depresji), jak i fizyczne 鈥 z czasem mog膮 si臋 pojawia膰 b贸le brzucha, g艂owy, nudno艣ci, zm臋czenie, bezsenno艣膰 i wiele innych utrudniaj膮cych normalne funkcjonowanie,
  • problemy na p艂aszczy藕nie zawodowej i 偶ycia rodzinnego 鈥 trudno艣ci w kontaktach z innymi lud藕mi, brak odporno艣ci na krytyk臋, niezdolno艣膰 do budowania trwa艂ych relacji.

Zaburzenia osobowo艣ci 鈥 rodzaje

Wyr贸偶niamy przynajmniej 9 rodzaj贸w zaburze艅 osobowo艣ci. Ka偶da z nich daje inne objawy i determinuje odmienne zachowania. Zauwa偶, 偶e niekt贸re z symptom贸w mog膮 wydawa膰 si臋 do艣膰 niewinne, np. trzymanie si臋 na uboczu, d膮偶enie do samotno艣ci. Czasem trudno jest ustali膰 od razu, czy mamy do czynienia z objawem zaburzenia osobowo艣ci, czy raczej cechami charakteru charakterystycznymi dla choleryka lub introwertyka. Pog艂臋biony wywiad psychologiczny, w tym tak偶e rozmowy z osobami z najbli偶szego otoczenia pozwalaj膮 psychologowi postawi膰 jednoznaczn膮 diagnoz臋, z wykluczeniem chor贸b neurologicznych czy m贸zgu (zdarza si臋, 偶e to one odpowiadaj膮 np. za zachowania agresywne).

Osobowo艣膰 narcystyczna

O osobowo艣ci narcystycznej m贸wimy wtedy, gdy dana osoba jest skoncentrowana na sobie, swoich potrzebach, pa艂a tzw. 鈥瀖i艂o艣ci膮 w艂asn膮鈥 鈥 cz臋sto bardzo bezkrytycznie, oczekuj膮c tego samego od os贸b ze swojego otoczenia. Ch臋tnie przyjmuje pochwa艂y, lecz nie radzi sobie z krytyk膮.

Cho膰 umiarkowane uwielbienie samego siebie jest wpisane w natur臋 cz艂owieka, to u os贸b z osobowo艣ci膮 narcystyczn膮 dochodzi do przekroczenia cienkiej granicy, za kt贸r膮 czeka brak empatii, brak zrozumienia dla uczu膰 ludzi, kruche poczucie w艂asnej warto艣ci. Zbyt silna koncentracja na swoich pragnieniach i oczekiwaniach sprawia, 偶e 鈥瀗arcyz鈥 zamyka si臋 na innych.

艢mia艂o, mo偶na stwierdzi膰, 偶e taka osoba nie jest przystosowana do normalnego funkcjonowania w spo艂ecze艅stwie czy nawi膮zywania bli偶szych relacji z innymi. S膮 one przez ni膮 traumatyzowane 鈥 stale musz膮 by膰 w gotowo艣ci, liczy膰 si臋 z ka偶dym wypowiedzianym s艂owem, nie艣膰 na barkach ci臋偶ar tego, 偶e stale kogo艣 rani膮, cho膰 nie robi膮 nic z艂ego.

Osobowo艣膰 borderline

osobowo艣膰 borderline

Czasem objawy u danej osoby jednoznacznie wskazuj膮 na wyst臋powanie zaburze艅 osobowo艣ci, ale bli偶sze przyjrzenie si臋 jej zachowaniom uniemo偶liwia postawienie jednoznacznej diagnozy. W medycynie funkcjonuje okre艣lenie r贸wnie偶 na tak膮 dysfunkcj臋, a jest ni膮 borderline, czyli zaburzenia osobowo艣ci z pogranicza.

Zaburzenia osobowo艣ci borderline wyst臋puj膮 obecnie dosy膰 cz臋sto i odnosz膮 si臋 do os贸b, kt贸re wyra偶aj膮 bardzo skrajne emocje 鈥 od mi艂o艣ci do nienawi艣ci, od euforii do rozpaczy. Przewa偶aj膮 jednak uczucia negatywne i irracjonalne zachowania, takie jak:

  • strach przed odrzuceniem i pustk膮,
  • sk艂onno艣膰 do podejmowania impulsywnych, nieracjonalnych decyzji,
  • silna z艂o艣膰 nieadekwatna do sytuacji.

Zaburzenia osobowo艣ci z pogranicza s膮 silne i wyniszczaj膮ce 鈥 zar贸wno dla samego chorego, jak i r贸wnie偶 dla os贸b z jego otoczenia. Trudno sobie wyobrazi膰 偶ycie z osob膮, kt贸ra w jednej chwili, kocha, a w drugiej nienawidzi. Bardzo cz臋sto w parze z tymi trudnymi i niestabilnymi emocjami id膮 choroby takie jak anoreksja, bulimia, my艣li samob贸jcze, sk艂onno艣ci do depresji, samookaleczania si臋. Najcz臋艣ciej problemy zaczynaj膮 si臋 w wieku nastoletnim, w czasie dorastania.

O ile nie dojdzie do szybkiej i skutecznej interwencji psychologicznej, zaburzenia osobowo艣ci borderline pog艂臋biaj膮 si臋 i wymagaj膮, opr贸cz psychoterapii (kt贸ra cz臋sto odbywa si臋 tak偶e z udzia艂em bliskich) r贸wnie偶 leczenia farmakologicznego, a nawet hospitalizacji.

Warto interweniowa膰 szybko, gdy偶 zaburzenia osobowo艣ci borderline mog膮 przybiera膰 niebezpieczny obr贸t, szkodzi膰 samemu choremu, jak r贸wnie偶 osobom z jego otoczenia. Sk艂onno艣ci autodestrukcyjne, ale te偶 popadanie w hazard czy podejmowanie ryzykownych, intensywnych czynno艣ci seksualnych zazwyczaj przynosz膮 wyniszczaj膮ce rezultaty 鈥 d艂ugi, utrat臋 maj膮tku, stabilizacji, zerwanie relacji rodzinnych, nadszarpni臋cie reputacji i wiele innych.

Osobowo艣膰 histrioniczna

Osoba, kt贸ra cierpi na to zaburzenie, zawsze chce by膰 w centrum uwagi. O osobowo艣ci histrionicznej m贸wimy wtedy, gdy d膮偶enie do zdobycia i utrzymania popularno艣ci czy uznania w oczach innych popycha chorego do prowokacji seksualnych, czy emocjonalnych, teatralnego wr臋cz dramatyzowania, wyg艂aszania w艂asnych opinii i trzymania si臋 ich cz臋sto bez jakiegokolwiek uzasadnienia. Z drugiej strony taki cz艂owiek 艂atwo ulega wp艂ywom innych, chce si臋 im przypodoba膰, dlatego nadmiernie koncentruje si臋 na swoim wygl膮dzie, a jego zachowanie bywa nacechowane seksualnie, pe艂ne niestosownych podtekst贸w czy uwodzicielskich gest贸w. Nietrudno si臋 domy艣li膰, 偶e ma spore problemy z funkcjonowaniem w spo艂ecze艅stwie, kt贸re odbiera go jako osob臋 samolubn膮 i nachaln膮.

Osobowo艣膰 antyspo艂eczna

Stronienie od ludzi, zachowanie, kt贸re odbiega od normy, cz臋sto jest szkodliwe lub krzywdz膮ce dla innych, a mimo tego nie wzbudza w chorym poczucia winy. Ok艂amywanie nawet bliskich os贸b po to, aby osi膮gn膮膰 w艂asne cele i korzy艣ci. Brak kontroli nad z艂ymi emocjami 鈥 irytacj膮, agresj膮, frustracj膮. Wy艂adowywanie si臋 na innych. To tylko cz臋艣膰 objaw贸w zaburze艅 osobowo艣ci antyspo艂ecznej. Nierzadko zachowanie takiego cz艂owieka idzie w parze z nadu偶ywaniem substancji psychoaktywnych czy na艂ogami takimi jak hazard. To dlatego, 偶e w osobowo艣ci antyspo艂ecznej zaburzone jest odczuwanie ryzyka, wyst臋puje wi臋ksza odwaga, je艣li chodzi o podejmowanie aktywno艣ci nie do ko艅ca uzasadnionych czy racjonalnych.

Osobowo艣膰 paranoiczna

Cierpienie z powodu osobowo艣ci paranoicznej najcz臋艣ciej objawia si臋 obsesyjnym szukaniem spisk贸w, wysnuwaniem teorii spiskowych (cz臋sto nieracjonalnych, niemaj膮cych 偶adnego uzasadnienia), podejrzewaniem innych, r贸wnie偶 bliskich os贸b o to, 偶e specjalnie dzia艂aj膮 na szkod臋 chorego. To absurdalna sytuacja, kt贸ra bardzo m臋czy te偶 rodzin臋, przyjaci贸艂, wsp贸艂pracownik贸w.

Osobie, kt贸ra podejrzewa ich o zmow臋 czy nieczyste intencje trudno zrozumie膰, 偶e jest inaczej ni偶 s膮dzi. Ka偶dy przejaw braku sympatii, znudzenia czy niezadowolenia postrzega jako osobisty atak na siebie. Jest nieufna, bardzo cz臋sto kontroluje innych, zw艂aszcza dzieci czy partnera podejrzewaj膮c go o zdrad臋. Brak zaufania do ludzi sprawia, 偶e zamykaj膮 si臋 w sobie, stroni膮 od towarzystwa, nie otwieraj膮 si臋, nie zwierzaj膮 i nie opowiadaj膮 o sobie. Trudno im wybacza膰, a m臋cz膮ce zachowania maj膮 tendencj臋 do powracania lub nasilania si臋 z czasem. Nawet oczywiste dowody 艣wiadcz膮ce o niewinno艣ci innych os贸b nie s膮 w stanie przekona膰 ich do zmiany swojej postawy obronnej.

Osobowo艣膰 schizoidalna

Na ten typ zaburze艅 cierpi膮 najcz臋艣ciej indywiduali艣ci, osoby, kt贸re stroni膮 od innych, nie wchodz膮 w g艂臋bsze relacje, wol膮 pracowa膰 w pojedynk臋. Dzia艂ania zespo艂owe nie s膮 dla nich 鈥 wol膮 zaanga偶owa膰 si臋 w prac臋 osobi艣cie, traktuj膮c j膮 jako pos艂annictwo, misj臋, kt贸re s膮 w stanie odda膰 si臋 bez zastrze偶e艅. Podobnie traktuj膮 hobby czy jak膮kolwiek inn膮 spraw臋, w kt贸r膮 si臋 zaanga偶uj膮. Stroni膮 od ludzi, ale szukaj膮 pocieszenia w zjawiskach nadprzyrodzonych, wierz膮 w sz贸sty zmys艂 czy widzenie aury. Koncentruj膮 si臋 na odczuciach zmys艂owych, odrzucaj膮c te doczesne, kt贸rych faktycznie do艣wiadcza cz艂owiek zdrowy. My艣l膮 do艣膰 abstrakcyjnie, ale przez to, 偶e wykazuj膮 nadmierne l臋ki wzgl臋dem innych, nie zacie艣niaj膮 relacji, trzymaj膮c osoby ze swojego otoczenia na dystans.

Osobowo艣膰 unikaj膮ca

Osoba, kt贸ra cierpi na zaburzenie osobowo艣ci unikaj膮cej, jak sama nazwa wskazuje, stroni od ludzi, nie potrzebuje kontakt贸w towarzyskich i nie wchodzi w relacje spo艂eczne. Ma bardzo nisk膮 samoocen臋 i wiele kompleks贸w na sw贸j temat, czuje si臋 niepewnie, bo najbardziej boi si臋 oceniania i negatywnych komunikat贸w w swoj膮 stron臋. Pracuje i 偶yje sama, w ten spos贸b chroni膮c si臋 przed krytyk膮, odrzuceniem, brakiem pochwa艂y, wy艣mianiem. Nie chce si臋 rozczarowa膰, dlatego unika jakichkolwiek konfrontacji, a przez to nie potrafi walczy膰 o swoje ani nie przybiera postawy asertywnej.

Dla rodziny i innych os贸b z otoczenia przebywanie z kim艣, kto ma osobowo艣膰 unikaj膮c膮, jest trudnym do艣wiadczeniem. Niemal niemo偶liwe jest zburzenie muru, jaki chory zbudowa艂 wok贸艂 siebie.

Osobowo艣膰 zale偶na

Brak niesamodzielno艣ci mo偶na wyja艣ni膰 u dzieci i nastolatk贸w, ale kiedy dotyczy osoby doros艂ej, to mo偶e 艣wiadczy膰 o osobowo艣ci zale偶nej. Cz艂owiek, kt贸ry ma zaburzenia charakterystyczne dla tej grupy:

  • nie umie wyra偶a膰 w艂asnego zdania,
  • nie umie podejmowa膰 samodzielnych decyzji 鈥 nawet tych najprostszych,
  • jest bierny,
  • czuje si臋 bezradny,
  • oczekuje, 偶e inni przejm膮 odpowiedzialno艣膰 za jego 偶ycie,
  • zgadza si臋 z wszystkimi zasadami, regu艂ami, oczekiwaniami, jakie wobec niego kieruj膮 inni,
  • skupia si臋 na w艂asnym strachu przed samotno艣ci膮, jest zwi膮zany z innymi lud藕mi za wszelk膮 cen臋.

Osoby doros艂e, kt贸re przejawiaj膮 przynajmniej kilka z powy偶szych zachowa艅, czuj膮 si臋 bezradne, potrzebuj膮 asysty na ka偶dym etapie swojego 偶ycia, mog膮 skonsultowa膰 swoje zaburzenia z terapeut膮 z poradni psychologicznej w Wo艂ominie.

Osobowo艣膰 zale偶na tylko pozornie wydaje si臋 艂atwa we wsp贸艂偶yciu. W praktyce m臋cz膮ce jest to, 偶e nigdy nie wychodzi z inicjatyw膮, nie ma w艂asnych pomys艂贸w, robi to, co inni, cho膰 nie ma na to ochoty. Trudno oczekiwa膰 od niej, 偶e odejdzie od partnera, nawet je艣li ten b臋dzie j膮 藕le traktowa艂. Gotowo艣膰 do znoszenia nawet upokorze艅 czy z艂ego traktowania jest wi臋ksza ni偶 trach przed poni偶eniem. Z perspektywy partnera mo偶e on czu膰 si臋 pozbawiony prywatno艣ci i odpowiedzialny za drug膮 osob臋 w wi臋kszym stopniu ni偶 normalnie.

Osobowo艣膰 anankastyczna

To ostatni rodzaj zaburze艅 osobowo艣ci, kt贸ry odnosi si臋 do perfekcjonist贸w, os贸b bardzo 艣ci艣le przestrzegaj膮cych regu艂 i pozbawionych elastyczno艣ci w swoich codziennych dzia艂aniach. L臋k przed zmianami czy niepowodzeniami sprawia, 偶e dobrowolnie wycofuj膮 si臋 oni z 偶ycia spo艂ecznego, rodzinnego, zawodowego. Cho膰 na tym ostatnim obszarze wydaj膮 si臋 idealnymi pracownikami, to w rzeczywisto艣ci s膮 tak sumienne, skupione, post臋puj膮ce zgodnie z odg贸rnym harmonogramem, 偶e ci臋偶ko z nimi wsp贸艂pracowa膰.

Osobowo艣膰 anankastyczna cechuje si臋 silnym przywi膮zaniem do tradycji, starych przedmiot贸w, do kt贸rych odczuwaj膮 silne przywi膮zanie i sentymentalizm. Wszystko robi na czas, brak jej spontaniczno艣ci, elastyczno艣ci. Nie deleguje obowi膮zk贸w na innych, bo nikt nie potrafi pracowa膰 czy dzia艂a膰 tak dobrze, jak on.

Poradnia psychologiczna w Wo艂ominie 鈥 leczenie zaburze艅 osobowo艣ci

zaburzenia

Czy zaburzenia osobowo艣ci mo偶na wyleczy膰? W poradni psychologicznej w Wo艂ominie pacjenci z osobowo艣ci膮 anankastyczn膮, zale偶n膮 czy paranoiczn膮 mog膮 wzi膮膰 udzia艂 w terapii psychodynamicznej czy poznawczo-behawioralnej. Czasem pomocna jest farmakologia, jednak kluczem do sukcesu jest wewn臋trzna motywacja pacjenta, zaufanie i otwarto艣膰 w stosunku do terapeuty oraz to, w jakim stopniu dane cechy zosta艂y w nim ugruntowane. Na pewno bardzo pomocne jest wsparcie najbli偶szych, st膮d elementem terapii mog膮 by膰 sesje z udzia艂em cz艂onk贸w rodziny oraz partner贸w.

Poradnia psychologiczna Spok贸j w G艂owie jest miejscem, gdzie pacjenci obejmowani s膮 troskliw膮 opiek膮. Najpierw terapeuta przeprowadza wywiad z chorym i jego bliskimi. Musi zebra膰 jak najwi臋cej informacji i dopiero na tej podstawie postawi膰 diagnoz臋. Trzeba wykluczy膰 choroby neurologiczne, wady genetyczne lub inne, kt贸re s膮 leczone farmakologiczne, a nie podczas psychoterapii. Czasem wymagane s膮 dodatkowe konsultacje z innymi specjalistami lub dob贸r lek贸w we wsp贸艂pracy z psychiatr膮.

Najwa偶niejsze jest jednak poczucie tego, 偶e pacjent znalaz艂 si臋 pod dobr膮 opiek膮, a jego zachowania i niepokoj膮ce postawy nie b臋d膮 si臋 pog艂臋bia膰. Dobrze poprowadzone leczenie, wsparcie bliskich oraz wewn臋trzna motywacja mog膮 przynie艣膰 najlepsze rezultaty.

Chcesz by膰 na bie偶膮co z naszymi artyku艂ami psychologicznymi?

Polub nas na Facebooku, a na pewno nic Ci臋 nie ominie!

Udost臋pnij wpis na Facebooku, aby pom贸c innym osobom!

chandra

Jak radzi膰 sobie z jesienn膮 chandr膮?

Wiele os贸b zastanawia si臋 nad tym, jak radzi膰 sobie z jesienn膮 chandr膮. Je艣li jeste艣 osob膮, kt贸ra odczuwa obni偶enie …

depresji objawy

Depresja – co to? Rodzaje depresji, objawy depresji

Depresja to rodzaj zaburzenia, kt贸re wi膮偶e si臋 z odczuwaniem rozpaczy, pustki, smutku o d艂ugotrwa艂ym i intensywnym …

nerwica l臋kowa

Nerwica l臋kowa – co to? Jak pom贸c?

Zaburzenia l臋kowe to rodzaj nerwicy, kt贸re intensyfikuj膮 si臋 pod wp艂ywem czynnik贸w 艣rodowiskowych i psychologicznych. …