Blog

Monika Chrapińska-Krupa - Artykuły

lęk separacyjny u dziecka

Lęk separacyjny u dziecka

Lęk separacyjny to niewspółmierna do powagi sytuacji obawa przed rozstaniem z rodzicami. Lęk separacyjny u niemowlaka pomiędzy 7. a 9. miesiącem życia jest całkowicie naturalny i nie należy się go obawiać. Jak objawia się lęk separacyjny i kiedy mija? Jak powinien zachowywać się rodzic, a jakich działań unikać? Poznaj odpowiedź na dręczące Cię pytania i dowiedz się, jak przetrwać ten trudny okres.

Lęk separacyjny – co to jest i z czego wynika?

Lęk separacyjny u niemowlaka to naturalnie występujący etap rozwoju. Zazwyczaj pojawia się pomiędzy 7. a 9. rokiem życia i wiąże się z obawą dziecka przed rozstaniem się z bliskimi osobami, zazwyczaj z mamą, z którą dziecko spędza najwięcej czasu. Nauka nie potwierdziła w 100%, z czego wynika lęk separacyjny u niemowlaka, jednak według wielu psychologów jego podłoża należy szukać w skłonnościach do nadmiernego stresu związanego z nieobecnością matki oraz z poziomem percepcji u niemowląt. Małe dzieci nie zdają sprawy, że zniknięcie mamy czy innej bliskiej osoby nie ma charakteru stałego, i myślą, że jeśli nie widzą rodzica, to on już nie wróci. Co więcej, na tym etapie dziecko zaczyna zauważać, że jest odrębną jednostką. Lęk separacyjny u dziecka to jednak proces naturalny, umożliwiający rozwój poznawczy i emocjonalny. Obawy mogą się także wiązać z nadmierną nadopiekuńczością rodzica – lęki rodzica przechodzą wówczas na dziecko.

Jak długo mogą trwać takie problemy? Zazwyczaj lęk separacyjny mija do 3. roku życia, a jego apogeum przypada na okres od 1,5 roku do 2,5 roku, co nie znaczy, że lęki rozwojowe nie pojawiają się również w późniejszym okresie. Epizodycznie przeżywają je również dzieci w wieku przedszkolnym.

Objawy lęku separacyjnego u niemowlaka

Lęk separacyjny u niemowlaka może się różnie objawiać. Zazwyczaj dziecko:

  • jest nadmiernie pobudzone, rozdrażnione,
  • ma kłopoty ze snem,
  • ma obniżony apetyt, cierpi na kłopoty z jedzeniem,
  • płacze i wpada w histerię,
  • protestuje, gdy rodzic chce wyjść,
  • nie chce zostawać z innymi osobami, unika obcych, boi się ich.

Zdarza się, że lęk separacyjny u dziecka wywołuje objawy somatyczne, takie jak wymioty, bóle brzuszka czy bóle głowy. Część maluchów przeżywa jednak lęk separacyjny zupełnie inaczej – dziecko jest bardzo spokojne i wyciszone. U niektórych dzieci lęk separacyjny w ogóle się nie pojawia.

Jak radzić sobie z lękiem separacyjnym?

Mimo że lęk separacyjny u niemowlaka jest naturalny, to jednak rodzice powinni wiedzieć, jak się zachowywać, by dziecku pomóc, i czego unikać. Co robić, gdy wystąpi lęk separacyjny u niemowlaka? Przede wszystkim należy:

  • okazać dziecku zrozumienie, ciepło i serdeczność oraz czułość – w ten sposób maluch zyskuje poczucie bezpieczeństwa,
  • być blisko – najlepiej, by mama poszła do pracy po ukończeniu przez dziecko pierwszego roku życia,
  • przyzwyczajać dziecko od pierwszych miesięcy do zostawiania pod opieką innych osób – maluch otrzymuje wówczas jasny komunikat: “mama wychodzi, ale wraca”.

Czego powinniśmy unikać? Przede wszystkim:

  • wymykania się z domu ukradkiem, by dziecko nie zauważyło naszego zniknięcia – maluch czuje się wówczas oszukany, a lęk separacyjny u dziecka się wzmaga, zamiast zmniejszać; warto przed wyjściem powiedzieć: “mama wychodzi, wróci na obiad” (taki komunikat jest dla dziecka zrozumiały);
  • długich pożegnań, przytulania – dziecko wówczas czuje, jakby działo się coś złego, a jego lęk się wzmaga; wyjście z domu należy potraktować jak najbardziej naturalnie, pocałować dziecko na pożegnanie i wyjść;
  • rezygnowania z wyjścia pod wpływem histerii dziecka – wówczas maluch otrzyma komunikat, że płaczem i krzykiem może osiągnąć wszystko, czego chce,
  • karania dziecka za jego reakcje i przekupiania nagrodami.

Warto ćwiczyć z dzieckiem różne zabawy polegające na znikaniu i pojawianiu się przedmiotów i ludzi. Dobrym rozwiązaniem jest gra w “akuku” czy w chowanego, maluch zauważa, że to, co znika, zawsze wraca, a lęk separacyjny u niemowlaka oraz emocjonalny stres zmniejszają się. Pamiętajmy, by dawać dziecku swobodę poruszania się – maluch nie musi trzymać się kurczowo Twojej ręki, powinien poznawać świat i innych ludzi, ponieważ wówczas będzie pewniejszy i spokojniejszy. Cykliczne i krótkotrwałe rozstania z mamą to element rozwoju – dziecko uczy się radzenia sobie z trudnymi emocjami oraz samodzielności. Za każdym razem należy zachować spokój, ponieważ lęk separacyjny u dziecka może być potęgowany przez zdenerwowanie i negatywne emocje rodzica. Osoba, która będzie zajmować się maluchem w trakcie nieobecności, powinna zająć je ciekawą zabawą, by odciągnąć myśli od zniknięcia rodzica.

Lęk separacyjny a zmiany w życiu dziecka

Występujący lęk separacyjny u dziecka nie powinien łączyć się ze zmianami w jego życiu. Dlatego też odstawienie od piersi, zlikwidowanie smoczka czy pójście do pracy warto zaplanować w innym czasie. Jeśli decydujemy się oddać dziecko do żłobka, przedszkola czy pod opiekę opiekunki, powinniśmy zadbać o odpowiednią adaptację. Można spędzić kilka dni z dzieckiem razem z opiekunką, w ten sposób maluch pozna nową osobę i zacznie ją traktować jak “swoją”, a lęk separacyjny u 2-latka czy 3-latka, związany z tym, że mam wraca do pracy, będzie mniejszy. W następnych dniach można zostawić malca z opiekunką na krótki czas i stopniowo go wydłużać. Jeśli maluch idzie do żłobka lub przedszkola, warto zaproponować mu, by zabierał ze sobą przedmiot, który będzie mu się kojarzył z domem, na przykład ulubioną przytulankę.

Lęk separacyjny u dziecka – kiedy jest zaburzeniem?

Zazwyczaj lęk separacyjny, zarówno u niemowlaka, jak i 2-latka czy 3-latka, mija samoistnie. U 3 do 5% dzieci tak się jednak nie dzieje – lęk, uznawany za rozwojowy, staje się zaburzeniem. Jakie objawy wskazują, że lęk separacyjny u dziecka wychodzi poza ramy lęku rozwojowego? Między innymi:

  • koszmary nocne,
  • odmowa chodzenia do szkoły lub przedszkola,
  • nieśmiałość i nadwrażliwość,
  • brak pewności siebie,
  • unikanie kontaktu z rówieśnikami,
  • płaczliwość,
  • wzmożona tęsknota za domem, unikanie wyjazdów (kolonie, zielone szkoły, wycieczki bez rodziców).

Wówczas warto skonsultować dziecięce lęki ze specjalistą. Psycholog dziecięcy zdiagnozuje problem i podpowie, jak pracować z dzieckiem. Często zaleci także psychoterapię w nurcie poznawczo-behawioralnym, której może być poddana cała rodzina.
Nie można dopuścić do tego, by lęk separacyjny u dziecka w wieku przedszkolnym czy szkolnym wykluczył je z prawidłowego, codziennego funkcjonowania.

Szukasz psychologa dziecięcego w okolicach Warszawy? Umów się na wizytę do gabinetu Spokój w głowie prowadzonego w Kobyłce przez Monikę Chrapińską-Krupa. Zapraszam do kontaktu telefonicznego oraz rezerwowania dostępnych terminów poprzez kalendarz dostępy na stronie internetowej.

dziecko pali papierosy

Dziecko pali papierosy

Dzieci tak samo jak dorośli są zagrożone nałogami. Uzależnienia, które ich dotykają wcale nie dotyczą wyłącznie …

konsekwencja w wychowaniu dziecka

Konsekwencja w wychowaniu. Poradnik dla rodziców

Jak często zdarza Ci się „pogrozić” dziecku konsekwencjami niewłaściwego zachowania, a potem po prostu odpuścić? …

fobia szkolna lęk przed szkołą

Fobia szkolna – co to jest?

Młody człowiek spędza w szkole większość swojego dzieciństwa. To tu przeżywa pierwsze sukcesy i porażki, a także …